یکی از پیچیدهترین تکنیکهای تجربهای در طرحوارهدرمانی، انواع مختلف تصویرسازی ذهنی است که نقش حیاتی در ایجاد تغییر در طرحوارههای ناسازگار اولیه و ذهنیتها دارند.
به عنوان مثال، بازنویسی تصویرسازی ذهنی (Imagery Rescripting) با فعالسازی خاطرات گذشته و تغییر جریان اتفاقات تروماتیک در تصویر ذهنی، فرصتی برای پاسخدادن به نیازهای هیجانی برآوردهنشده و شکلگیری تجربههای هیجانی اصلاحی فراهم میکند.
اجرای مؤثر این تکنیک، نیازمند مهارت درمانگر در شناسایی خاطرات معنادار، استفاده از پل عاطفی، انتخاب زمان مناسب مداخله، پاسخ به نیازهای کودک آسیبپذیر و مدیریت واکنشهای هیجانی مراجع است.
کارگاه تصویرسازی ذهنی و بازنویسی تصویرسازی با هدف آموزش کاربردی این مهارتها طراحی شده و با تکیه بر مبانی علمی، پژوهشهای جدید، نمونههای بالینی و تمرینهای عملی، مسیر اجرای تکنیک را از تصویرسازی تشخیصی تا بازنویسی توسط درمانگر، فعالسازی بزرگسال سالم و بازنویسی آیندهنگر بررسی میکند.
اطلاعات کارگاه
- عنوان: کارگاه تخصصی تصویرسازی ذهنی و بازنویسی تصویرسازی
- مدت: ۱۶ ساعت، طی دو روز
- سطح: ویژهی درمانگران آشنا با طرحوارهدرمانی
- شیوهی آموزش: تدریس علمی، تحلیل نمونههای بالینی، نمایش تکنیک و تمرین عملی همراه با بازخورد
- مدرس: دکتر حمید بهرامیزاده
- تاریخ و شیوه برگزاری: کارگاه در ۲۹ آبان و ۶ آذر ۱۴۰۵ در کلینیک حکمت برگزار خواهد شد.
- ثبتنام: ۰۹۳۰۴۴۹۱۱۴۴
در این کارگاه چه میآموزید؟

محتوای آموزشی بر اساس منابع تخصصی بازنویسی تصویرسازی و پژوهشهای جدید، از جمله پروتکل بهروزشده Arnoud Arntz (2025)، تنظیم شده است.
در این کارگاه، شرکتکنندگان علاوه بر آشنایی با منطق علمی مداخلات، اجرای عملی آنها را در موقعیتهای مختلف درمانی بررسی و تمرین میکنند.
مبانی علمی بازنویسی تصویرسازی ذهنی
چرا برخی خاطرات و تصاویر ذهنی، حتی پس از گذشت سالها، همچنان واکنشهای هیجانی شدیدی ایجاد میکنند؟ چگونه ممکن است تغییر جریان یک تصویر ذهنی، معنای تجربه گذشته و باورهای بنیادین مراجع را تحت تأثیر قرار دهد؟
در این بخش، مبانی علمی تصویرسازی ذهنی، ارتباط آن با حافظه و هیجان، و سازوکارهای احتمالی اثربخشی بازنویسی بررسی میشوند.
همچنین یافتههای پژوهشی جدید دربارهی تغییر باورهای بنیادین (Core Beliefs) و ذهنیتهای طرحوارهای (Schema Modes) معرفی خواهند شد تا شرکتکنندگان با شواهد علمی و محدودیتهای موجود دربارهی اثرات این تکنیک آشنا شوند.
تصویرسازی تشخیصی
چگونه میتوان از یک واکنش هیجانی شدید در زمان حال، به تجربههای معنادار گذشته دست یافت؟ چگونه میتوان از پل عاطفی (Affect Bridge) برای شناسایی خاطرات مرتبط با الگوهای تکرارشونده مراجع استفاده کرد؟
در این بخش، مراحل تصویرسازی تشخیصی (Diagnostic Imagery)، انتخاب موقعیتهای محرک، شناسایی هیجانها و معانی شخصی و استفاده از پل عاطفی آموزش داده میشود.
شرکتکنندگان میآموزند چگونه در جریان تصویرسازی، نیازهای هیجانی برآوردهنشده و الگوهای تعامل با چهرههای دلبستگی را شناسایی کنند و از اطلاعات بهدستآمده برای مفهومسازی موردی و برنامهریزی مداخله استفاده کنند.
نقطه اوج هیجانی
یکی از مهمترین تصمیمهای بالینی در بازنویسی تصویرسازی، انتخاب لحظهی مناسب برای ورود به تصویر است.
آیا درمانگر باید پیش از وقوع رویداد آسیبزا مداخله کند یا زمانی که مراجع به نقطه اوج هیجانی خاطره رسیده است؟ اگر خاطره چندین لحظهی معنادار داشته باشد، کدام بخش باید هدف بازنویسی قرار گیرد؟
در این بخش، مفهوم Hotspot، نحوهی شناسایی لحظات دارای بیشترین بار هیجانی و اصول انتخاب زمان مداخله بررسی میشود.
این آموزش با توجه ویژه به پروتکل بهروزشده آرنتز (۲۰۲۵) و ملاحظات مربوط به شدت هیجان، تحملپذیری تجربه و واکنشهای گسستی ارائه خواهد شد.
بازنویسی توسط درمانگر
در مراحل اولیهی درمان، بسیاری از مراجعان هنوز توانایی کافی برای حمایت از کودک آسیبپذیر خود یا مقابله با شخصیتهای آسیبرسان در تصاویر ذهنی را ندارند.
در چنین شرایطی، درمانگر چگونه باید وارد تصویر شود؟ چه زمانی لازم است از کودک محافظت کند؟ چگونه باید با والد تنبیهگر، والد پرتوقع یا سایر شخصیتهای آسیبرسان مواجه شود؟
در این بخش، اصول بازنویسی توسط درمانگر (Therapist-led Rescripting)، انتخاب مداخلات متناسب با نیازهای هیجانی و نحوه ایجاد تجربههای اصلاحی آموزش داده میشود.
شرکتکنندگان با شیوههای تأمین امنیت، حمایت از کودک آسیبپذیر، تعیین مرز، مقابله با رفتارهای آسیبرسان، اعتباربخشی به هیجانها و فراهمکردن فرصت ابراز وجود و خودمختاری آشنا میشوند.
تأکید ویژه این بخش بر قاطعیت و حمایتگری درمانگر، زمانبندی مداخله و نحوهی استفاده از لحن و گفتوگو برای ایجاد تجربه هیجانی معنادار خواهد بود.
بازنویسی تصویرسازی ذهنی، فراتر از یادآوری خاطرات گذشته، فرصتی برای ایجاد تجربههای هیجانی متفاوت و تقویت پاسخهای سالمتر در زندگی مراجع فراهم میکند.
مدیریت مقاومت، اجتناب و واکنشهای شدید هیجانی در تصویرسازی
اگر مراجع از ورود به تصویر خودداری کند یا نتواند با تجربهی هیجانی خود ارتباط برقرار کند، درمانگر چگونه باید عمل کند؟ اگر تصویرسازی به آشفتگی شدید یا گسستگی منجر شود، چه مداخلهای مناسب است؟
در این بخش، راهکارهای مواجهه با مقاومت، اجتناب هیجانی، دشواری در ایجاد تصاویر ذهنی، آشفتگی شدید و گسستگی (Dissociation) بررسی میشود.
همچنین شرکتکنندگان میآموزند چگونه با تنظیم فاصلهی هیجانی، تغییر زاویهی دید تصویر و تعدیل شیوهی هدایت تمرین به حفظ ایمنی و تحملپذیری تجربه کمک کنند.
فعالسازی بزرگسال سالم و بازنویسی توسط درمانجو
هدف بازنویسی تصویرسازی این است که درمانجو بهتدریج بتواند از منظر بزرگسال سالم، به نیازهای کودک آسیبپذیر خود پاسخ دهد.
اما چگونه میتوان بزرگسال سالم را در تصویر فعال کرد؟ چه زمانی مراجع برای برعهدهگرفتن نقش حمایتی آماده است؟ اگر فرد نتواند خود را قدرتمند یا حمایتگر تصور کند، درمانگر چه گزینههایی در اختیار دارد؟
در این بخش، روشهای فعالسازی بزرگسال سالم (Healthy Adult)، استفاده از خاطرات مرتبط با توانمندی و حمایتگری، و انتقال تدریجی مسئولیت بازنویسی از درمانگر به درمانجو آموزش داده میشود.
همچنین جابهجایی میان منظر کودک آسیبپذیر و بزرگسال سالم، بازتجربهی مداخلهی اصلاحی از منظر کودک و استفاده از فرد حمایتگر در تصویر بررسی خواهد شد.
بازنویسی آیندهنگر
بازنویسی تصاویر گذشته ممکن است به کاهش درد هیجانی و تغییر معنای تجربهها کمک کند؛ اما اصلاح الگوهای رفتاری پایدار گاهی به تمرین پاسخهای جدید در موقعیتهای آینده نیز نیاز دارد.
در این بخش، بازنویسی تصویرسازی آیندهنگر (Future-oriented Imagery Rescripting) با تمرکز بر سه مؤلفه اساسی آموزش داده میشود: شفقت به خود (Self-compassion)، بازسازی شناختی (Cognitive Restructuring) و تغییر رفتاری (Behavioural Change).
شرکتکنندگان میآموزند چگونه با تصویرسازی موقعیتهای دشوار آینده، درمانجو را برای شناسایی هیجانها، اصلاح ارزیابیهای ناکارآمد و تمرین رفتارهای سالمتر آماده کنند.
کاربردهای تخصصی بازنویسی تصویرسازی
بازنویسی تصویرسازی تنها به خاطرات آسیبزای دوران کودکی محدود نمیشود و در حوزههای مختلف آسیبشناسی روانی نیز مورد مطالعه قرار گرفته است.
در این بخش، کاربردهای تکنیک در اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)، افسردگی، اضطراب اجتماعی، کابوسهای مکرر، تصاویر آیندهنگر مزاحم (Flash-forwards) و برخی دیگر از مشکلات روانشناختی بررسی میشود.
همچنین شرکتکنندگان با کاربردهای مرتبط با اعتیاد و برخی روشهای تصویرسازی مثبت (Positive Imagery)، از جمله Competitive Memory Training (COMET)، Functional Imagery Training (FIT) و Cognitive Bias Modification for Imagery (CBM-I) آشنا میشوند.
تأکید این بخش بر شناخت تفاوت روشها، انتخاب کاربرد مناسب و آشنایی با میزان پشتوانهی پژوهشی هر مداخله است.
خطاهای رایج درمانگران
گاهی دشواری اجرای بازنویسی تصویرسازی تنها به ویژگیهای درمانجو مربوط نیست؛ بلکه نحوه مداخله درمانگر نیز میتواند بر کیفیت تجربه تأثیر بگذارد.
اگر درمانگر مسئولیت بازنویسی را زودتر از زمان مناسب به مراجع واگذار کند، در مواجهه با شخصیتهای آسیبرسان مردد باشد یا با لحنی بیشازحد منطقی و سریع صحبت کند، ممکن است فرصت ایجاد تجربهی اصلاحی محدود شود.
همچنین نقش طرحوارههای شخصی درمانگر، از جمله معیارهای سختگیرانه، ایثارگری، احساس شکست یا نقص، در کیفیت مداخله بررسی میشود.
شرکتکنندگان با تحلیل نمونههای بالینی میآموزند چگونه این خطاها را شناسایی و اصلاح کنند.
ایفای نقش و تمرین عملی
اجرای بازنویسی تصویرسازی مستلزم مهارتهایی است که تنها با مطالعهی نظری به دست نمیآیند.
در بخشهای عملی کارگاه، شرکتکنندگان با استفاده از سناریوهای بالینی و نمونههای برگرفته از منابع آموزشی، مراحل تصویرسازی تشخیصی و بازنویسی را تمرین خواهند کرد.
تمرینها شامل استفاده از پل عاطفی، تشخیص Hotspot، ورود درمانگر به تصویر، شناسایی و پاسخدادن به نیازهای هیجانی، فعالسازی بزرگسال سالم، بازنویسی توسط درمانجو و مدیریت موقعیتهای دشوار خواهد بود.
همچنین با تحلیل اجرای صحیح و نادرست تکنیک و دریافت بازخورد، شرکتکنندگان فرصت خواهند داشت مهارتهای خود را در تصمیمگیری و مداخله بالینی ارزیابی و تقویت کنند.
ویژگیهای آموزشی کارگاه
رویکرد تخصصی، تجربهمحور و مبتنی بر شواهد
محتوای کارگاه علاوه بر منابع تخصصی و پایهی بازنویسی تصویرسازی، با توجه به پژوهشهای جدید سالهای ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ و بهویژه بهروزرسانی پروتکل آرنتز تدوین شده است.
آموزشها با استفاده از تدریس علمی، نمایش مداخلات، تحلیل نمونههای بالینی، ایفای نقش و تمرین عملی همراه با بازخورد ارائه میشوند.
هدف آن است که شرکتکنندگان علاوه بر شناخت مراحل تکنیک، با منطق انتخاب مداخله، نحوه اجرای آن و مدیریت چالشهای احتمالی در فرایند درمان آشنا شوند.
این کارگاه برای چه کسانی مناسب است؟
کارگاه تصویرسازی ذهنی ویژهی روانشناسان، مشاوران و رواندرمانگرانی است که با مبانی طرحوارهدرمانی آشنایی دارند و قصد دارند مهارتهای خود را در اجرای تکنیکهای تجربهمحور و بازنویسی تصویرسازی ذهنی توسعه دهند.
آشنایی قبلی با طرحوارههای ناسازگار اولیه، ذهنیتهای طرحوارهای، سبکهای مقابلهای، کودک آسیبپذیر، والد تنبیهگر و بزرگسال سالم برای بهرهمندی بهتر از آموزشهای کارگاه توصیه میشود.
کارگاه تصویرسازی ذهنی فرصتی برای یادگیری و تمرین مهارتهایی است که به درمانگران کمک میکند از شناخت طرحوارهها و تجربههای اولیه، به طراحی و اجرای مداخلات تجربهمحور دقیقتر و هدفمندتر حرکت کنند.
منابع علمی کارگاه تصویرسازی ذهنی
Van der Wijngaart, R. (2020). Imaginaire rescripting: Theorie en praktijk. Bohn Stafleu van Loghum. Springer Nature.
Arntz, A. (2025). Imagery Rescripting: An update of the treatment protocol. Behaviour Research and Therapy, 195, Article 104913.
Daniëls, M., Meewisse, M.-L., Nugter, A., Rameckers, S. A., Fassbinder, E., & Arntz, A. (2025). Imagery Rescripting (ImRs) and Eye Movement Desensitization and Reprocessing (EMDR) as treatment of childhood-trauma related post-traumatic stress disorder (Ch-PTSD) in adults: Effects on Schema Modes. European Journal of Psychotraumatology, 16(1), Article 2454191.
Sorka-Ella, H., Barzilay, S., Zlotnick, E., Sofer, B., Ginat-Frolich, R., Arnon, H., Wild, J., Moscovitch, D., & Huppert, J. (2026). Effects of Imagery Rescripting on Trait Anxiety and Core Beliefs: A pilot study comparing the current self and a supportive other as intervening agents. Cognitive Therapy and Research. Advance online publication.
Morina, N., Lancee, J., & Arntz, A. (2017). Imagery rescripting as a clinical intervention for aversive memories: A meta-analysis. Journal of Behavior Therapy and Experimental Psychiatry, 55, 6–15.
Endhoven, B., Landkroon, E., Planjer, S. T., Meyerbröker, K., Salemink, E., & Engelhard, I. M. (2026). Does future-oriented imagery rescripting increase willingness to carry out a social anxiety-related behavioral experiment? An extended replication. Journal of Behavior Therapy and Experimental Psychiatry, 93, Article 102124.






